ದೀನ್‌ದಯಾಳ್ ಉಪಾಧ್ಯಾಯ ಮೇಲಿನ ಅಭಿಪ್ರಾಯ `ರಾಷ್ಟ್ರತೆಯ ತತ್ವದ ನೋಟ’- ಭಾಗ-10

ಲೇಖಕರು
-ವಿವಾನ್ ಅಕ್ಷಯ್
ವಿಶ್ವ ಹಿಂದೂ ಪರಿಷತ್ ಕರ್ನಾಟಕ ಪ್ರಾಂತ
ಡಾ. ಬಿ.ಆರ್.ಅಂಬೇಡ್ಕರ್; ರಾಷ್ಟ್ರತೆಯ ಚಿಂತನೆಗಳು
ಭಾಗ-10
ಭಾರತದ ರಾಷ್ಟ್ರಚಿಂತನೆಯ ಇತಿಹಾಸದಲ್ಲಿ ಕೆಲ ಚಿಂತಕರು ತಮ್ಮ ಕಾಲವನ್ನು ಮೀರಿ ಸಮಾಜದ ಭವಿಷ್ಯವನ್ನು ಪ್ರಭಾವಿಸಿದವರಾಗಿದ್ದಾರೆ. ಅಂತಹ ಮಹತ್ವದ ವ್ಯಕ್ತಿತ್ವಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರಮುಖರು ದೀನ್‌ದಯಾಳ್ ಉಪಾಧ್ಯಾಯ ಅವರ ಚಿಂತನೆ ಕೇವಲ ರಾಜಕೀಯ ತತ್ವಗಳಿಗೆ ಸೀಮಿತವಾಗಿರಲಿಲ್ಲ; ಅದು ಭಾರತೀಯ ಸಮಾಜದ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಆತ್ಮ, ಆರ್ಥಿಕ ವ್ಯವಸ್ಥೆ ಮತ್ತು ಮಾನವ ಮೌಲ್ಯಗಳನ್ನು ಒಟ್ಟಾಗಿ ಕಾಣುವ ಒಂದು ಸಮಗ್ರ ದೃಷ್ಟಿಕೋನವಾಗಿತ್ತು. ಇದೇ ಕಾರಣದಿಂದ ಅವರ ರಾಷ್ಟ್ರತೆಯ ಪರಿಕಲ್ಪನೆ ಭಾರತದಲ್ಲಿ ವಿಶಿಷ್ಟ ಸ್ಥಾನವನ್ನು ಪಡೆದಿದೆ. ಉಪಾಧ್ಯಾಯರ ಚಿಂತನೆಯ ಮೂಲದಲ್ಲಿ ಭಾರತೀಯ ಸಮಾಜದ ವೈಶಿಷ್ಟ್ಯತೆಗಳ ಮೇಲಿನ ಆಳವಾದ ಅರಿವು ಇತ್ತು. ಪಾಶ್ಚಾತ್ಯ ರಾಜಕೀಯ ಸಿದ್ಧಾಂತಗಳು ವ್ಯಕ್ತಿ ಮತ್ತು ಸಮಾಜದ ನಡುವಿನ ಸಂಘರ್ಷವನ್ನು ಒತ್ತಿ ಹೇಳಿದರೆ, ಉಪಾಧ್ಯಾಯರ ದೃಷ್ಟಿಯಲ್ಲಿ ವ್ಯಕ್ತಿ, ಸಮಾಜ ಮತ್ತು ರಾಷ್ಟ್ರ ಪರಸ್ಪರ ಸಂಬಂಧ ಹೊಂದಿದ ಅವಿಭಾಜ್ಯ ಅಂಶಗಳಾಗಿವೆ. ಅವರ ಅಭಿಪ್ರಾಯದಲ್ಲಿ ರಾಷ್ಟ್ರವೆಂದರೆ ಕೇವಲ ರಾಜಕೀಯ ಗಡಿಗಳ ಸಮೂಹವಲ್ಲ; ಅದು ಒಂದು ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಚೇತನ.
ಈ ಚಿಂತನೆಯೇ ನಂತರ `ಏಕಾತ್ಮ ಮಾನವವಾದ’ ಎಂಬ ತತ್ವದಲ್ಲಿ ವ್ಯಕ್ತವಾಯಿತು. ಉಪಾಧ್ಯಾಯರ ಪ್ರಕಾರ ಮಾನವ ಜೀವನದ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಕೇವಲ ಆರ್ಥಿಕ ಸಮೃದ್ಧಿಯಿಂದ ಮಾತ್ರ ಅಳೆಯಲಾಗುವುದಿಲ್ಲ. ಮಾನವನ ದೇಹ, ಮನಸ್ಸು, ಬುದ್ಧಿ ಮತ್ತು ಆತ್ಮ- ಈ ನಾಲ್ಕು ಅಂಶಗಳ ಸಮತೋಲನದ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಯೇ ಸಮಾಜದ ನಿಜವಾದ ಪ್ರಗತಿಗೆ ದಾರಿ ಮಾಡಿಕೊಡುತ್ತದೆ. ಈ ಸಮಗ್ರ ದೃಷ್ಟಿಕೋನವೇ ಅವರ ರಾಷ್ಟ್ರತೆಯ ತತ್ವದ ಕೇಂದ್ರಬಿಂದುವಾಗಿತ್ತು. ಭಾರತದ ಸಾಮಾಜಿಕ ಚಿಂತನೆಯ ಇತಿಹಾಸದಲ್ಲಿ ಡಾ.ಬಿ.ಆರ್.ಅಂಬೇಡ್ಕರ್ ಅವರಂತಹ ಚಿಂತಕರು ಸಮಾಜದ ಅಸಮಾನತೆಗಳನ್ನು ನಿವಾರಿಸುವ ಅಗತ್ಯವನ್ನು ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿ ಹೇಳಿದ್ದಾರೆ. ಉಪಾಧ್ಯಾಯರ ದೃಷ್ಟಿಯಲ್ಲಿಯೂ ಸಮಾಜದಲ್ಲಿ ಸಮಾನತೆ ಮತ್ತು ಗೌರವವು ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರಮುಖವಾಗಿತ್ತು. ಅವರ ಅಭಿಪ್ರಾಯದಲ್ಲಿ ಭಾರತೀಯ ಸಮಾಜದಲ್ಲಿ ಇರುವ ಅಸಮಾನತೆಗಳು ರಾಷ್ಟ್ರದ ಸಮಗ್ರ ಶಕ್ತಿಯನ್ನು ದುರ್ಬಲಗೊಳಿಸುತ್ತವೆ. ಆದ್ದರಿಂದ ಸಾಮಾಜಿಕ ನ್ಯಾಯವನ್ನು ಸಾಧಿಸುವುದು ರಾಷ್ಟ್ರ ನಿರ್ಮಾಣದ ಅವಿಭಾಜ್ಯ ಭಾಗವೆಂದು ಅವರು ನಂಬಿದರು.
ಉಪಾಧ್ಯಾಯರ ಚಿಂತನೆಯ ಮತ್ತೊಂದು ಪ್ರಮುಖ ಅಂಶವೆAದರೆ ಭಾರತೀಯ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಯ ಮೇಲೆ ಅವರ ವಿಶ್ವಾಸ. ಅವರ ಪ್ರಕಾರ ಭಾರತವು ಸಾವಿರಾರು ವರ್ಷಗಳ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಪರಂಪರೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿದ ರಾಷ್ಟ್ರವಾಗಿದೆ. ಈ ಪರಂಪರೆ ಕೇವಲ ಧಾರ್ಮಿಕ ಆಚರಣೆಗಳಲ್ಲ; ಅದು ಜೀವನದ ಮೌಲ್ಯಗಳು, ಕುಟುಂಬ ವ್ಯವಸ್ಥೆ ಮತ್ತು ಸಮಾಜದ ಸಂಘಟನೆಯ ರೂಪದಲ್ಲಿ ವ್ಯಕ್ತವಾಗಿದೆ. ಈ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಮೂಲಗಳನ್ನು ಕಾಪಾಡಿಕೊಂಡು ಸಮಾಜದ ಸುಧಾರಣೆಯನ್ನು ಸಾಧಿಸಬೇಕು ಎಂಬುದು ಅವರ ನಿಲುವಾಗಿತ್ತು.ಈ ಹಿನ್ನೆಲೆಯಲ್ಲೇ ಉಪಾಧ್ಯಾಯರು ರಾಜಕೀಯ ಕ್ಷೇತ್ರದಲ್ಲಿಯೂ ತಮ್ಮ ವಿಶಿಷ್ಟ ಪಾತ್ರವನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸಿದರು. ಅವರು ಭಾರತೀಯ ಜನ ಸಂಘ ಸಂಘಟನೆಯ ಪ್ರಮುಖ ಚಿಂತಕರಾಗಿ ಕೆಲಸ ಮಾಡಿದರು. ಅವರ ನೇತೃತ್ವದಲ್ಲಿ ಈ ಸಂಘಟನೆ ಕೇವಲ ರಾಜಕೀಯ ಪಕ್ಷವಾಗಿರದೆ, ರಾಷ್ಟ್ರತೆಯ ಚಿಂತನೆಗಳನ್ನು ಸಮಾಜದಲ್ಲಿ ಹರಡುವ ಒಂದು ವೇದಿಕೆಯಾಯಿತು. ಉಪಾಧ್ಯಾಯರ ಅಭಿಪ್ರಾಯದಲ್ಲಿ ರಾಜಕೀಯದ ಉದ್ದೇಶ ಕೇವಲ ಅಧಿಕಾರ ಸಾಧನೆ ಅಲ್ಲ. ಅದು ಸಮಾಜದ ಸಮಗ್ರ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಗೆ ಮಾರ್ಗದರ್ಶನ ನೀಡುವ ಸಾಧನವಾಗಬೇಕು. ಈ ಕಾರಣದಿಂದ ಅವರು ಆರ್ಥಿಕ ನೀತಿಗಳಲ್ಲಿಯೂ ಸ್ವದೇಶಿ, ಸ್ವಾವಲಂಬನೆ ಮತ್ತು ಸ್ಥಳೀಯ ಸಮಾಜದ ಶಕ್ತಿಯನ್ನು ಬಲಪಡಿಸುವ ವಿಚಾರಗಳನ್ನು ಒತ್ತಿ ಹೇಳಿದರು.
ಅವರ ರಾಷ್ಟ್ರತೆಯ ಪರಿಕಲ್ಪನೆಯಲ್ಲಿ `ಸಮಗ್ರತೆ’ ಎಂಬ ಅಂಶ ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರಮುಖವಾಗಿತ್ತು. ಸಮಾಜದ ವಿವಿಧ ವರ್ಗಗಳು, ಭಾಷೆಗಳು ಮತ್ತು ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಗಳು ಇದ್ದರೂ, ಅವುಗಳನ್ನು ಒಂದೇ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಚೇತನದಲ್ಲಿ ಒಗ್ಗೂಡಿಸುವುದು ಭಾರತೀಯ ರಾಷ್ಟ್ರದ ವೈಶಿಷ್ಟ್ಯವೆಂದು ಅವರು ಹೇಳಿದರು. ಈ ದೃಷ್ಟಿಕೋನದಲ್ಲಿ ಭಾರತವು ಕೇವಲ ಒಂದು ರಾಷ್ಟ್ರವಲ್ಲ ಅದು ಒಂದು ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಕುಟುಂಬವೆAದು ಅವರು ವಿವರಿಸಿದರು.ಉಪಾಧ್ಯಾಯರ ಚಿಂತನೆಯ ಮತ್ತೊಂದು ವಿಶೇಷ ಅಂಶವೆಂದರೆ ಅವರು ಸಾಮಾಜಿಕ ಸುಧಾರಣೆಯನ್ನು ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಪರಂಪರೆಯೊAದಿಗೆ ಜೋಡಿಸಿದದ್ದು. ಅವರ ಅಭಿಪ್ರಾಯದಲ್ಲಿ ಸಮಾಜದಲ್ಲಿ ಇರುವ ಅನ್ಯಾಯಗಳನ್ನು ಸರಿಪಡಿಸುವುದು ಅಗತ್ಯವಾದರೂ, ಅದನ್ನು ಸಮಾಜದ ಮೂಲ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಬಲವನ್ನು ಕಾಪಾಡಿಕೊಂಡೇ ಮಾಡಬೇಕು. ಈ ಸಮತೋಲನದ ದೃಷ್ಟಿಕೋನವೇ ಅವರ ಚಿಂತನೆಯ ವೈಶಿಷ್ಟ್ಯವಾಗಿದೆ.
ಭಾರತದ ರಾಷ್ಟ್ರಚಿಂತನೆಯ ಬೆಳವಣಿಗೆಯಲ್ಲಿ ಉಪಾಧ್ಯಾಯರ ಪಾತ್ರವನ್ನು ವಿಶ್ಲೇಷಿಸಿದಾಗ, ಅವರು ಕೇವಲ ರಾಜಕೀಯ ನಾಯಕನಷ್ಟೇ ಅಲ್ಲದೆ ಒಂದು ತತ್ವಜ್ಞರಾಗಿಯೂ ಕಾಣಿಸುತ್ತಾರೆ. ಸಮಾಜ, ಆರ್ಥಿಕತೆ ಮತ್ತು ಸಾಂಸ್ಕೃತಿ- ಈ ಮೂರು ಕ್ಷೇತ್ರಗಳನ್ನು ಒಂದೇ ದೃಷ್ಟಿಯಲ್ಲಿ ನೋಡಿದ ಅವರ ಆಲೋಚನೆಗಳು ಭಾರತೀಯ ರಾಜಕೀಯ ಚಿಂತನೆಗೆ ಹೊಸ ದಿಕ್ಕನ್ನು ನೀಡಿದವು.ಇಂದಿನ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಭಾರತ ವೇಗವಾಗಿ ಬದಲಾಗುತ್ತಿರುವ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ, ಉಪಾಧ್ಯಾಯರ ರಾಷ್ಟ್ರತೆಯ ತತ್ವ ಹೊಸ ಅರ್ಥವನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತಿದೆ. ಆರ್ಥಿಕ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಮತ್ತು ಸಾಮಾಜಿಕ ನ್ಯಾಯವನ್ನು ಸಮನ್ವಯಗೊಳಿಸುವ ಅವರ ಆಲೋಚನೆಗಳು ಇಂದಿಗೂ ಪ್ರಸ್ತುತವಾಗಿವೆ.ಅವರ ಚಿಂತನೆಯ ಮೂಲಭೂತ ಸಂದೇಶವೆAದರೆ ರಾಷ್ಟ್ರ ನಿರ್ಮಾಣವು ಕೇವಲ ಸರ್ಕಾರದ ಕಾರ್ಯವಲ್ಲ; ಅದು ಸಮಾಜದ ಪ್ರತಿಯೊಬ್ಬ ವ್ಯಕ್ತಿಯ ಸಹಭಾಗಿತ್ವದಿಂದ ಸಾಧ್ಯವಾಗುವ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆ. ಸಮಾಜದಲ್ಲಿ ಪರಸ್ಪರ ಗೌರವ, ಸಹಕಾರ ಮತ್ತು ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಆತ್ಮದ ಮೇಲೆ ವಿಶ್ವಾಸ ಇದ್ದಾಗ ಮಾತ್ರ ರಾಷ್ಟ್ರ ಬಲವಾಗುತ್ತದೆ ಎಂಬುದು ಅವರ ನಂಬಿಕೆ.
ಈ ದೃಷ್ಟಿಯಿಂದ ನೋಡಿದರೆ ದೀನ್‌ದಯಾಳ್ ಉಪಾಧ್ಯಾಯ ಅವರ ರಾಷ್ಟ್ರತೆಯ ತತ್ತ÷್ವವು ಕೇವಲ ಒಂದು ರಾಜಕೀಯ ಸಿದ್ಧಾಂತವಲ್ಲ; ಅದು ಭಾರತೀಯ ಸಮಾಜದ ಸಮಗ್ರ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಯನ್ನು ಗುರಿಯಾಗಿಸಿಕೊಂಡ ಒಂದು ವಿಶಾಲ ಚಿಂತನೆಯಾಗಿದೆ. ಇದೇ ಕಾರಣದಿಂದ ಅವರ ಆಲೋಚನೆಗಳು ಭಾರತದ ರಾಷ್ಟ್ರಚಿಂತನೆಯ ಇತಿಹಾಸದಲ್ಲಿ ಮಹತ್ವದ ಸ್ಥಾನವನ್ನು ಪಡೆದಿವೆ.
*******************