ಪ್ರಸ್ತಾವನೆ: ನದಿ ಎಂದರೆ ಕೇವಲ ಹರಿಯುವ ಜಲರಾಶಿಯಲ್ಲ; ಅದು ಭೂಮಿಯ ಮೈಮೇಲೆ ಹರಿಯುವ ಭಗವಂತನ ಕರುಣೆಯ ಧಾರೆ. ಸನಾತನ ಧರ್ಮದಲ್ಲಿ ನದಿಯನ್ನು 'ಜೀವನದಿ' ಎನ್ನುತ್ತೇವೆ. ಅಂದರೆ, ಜೀವಕ್ಕೆ ಆಧಾರವಾಗಿರುವ ದೈವೀ ಶಕ್ತಿ. ಇಂದು ಅಂತರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ನದಿಗಳ ಸಂರಕ್ಷಣಾ ದಿನದಂದು, ನಾವು ನದಿಯ ಅಂತರಾತ್ಮವನ್ನು ಅರಿಯುವ ಪ್ರಯತ್ನ ಮಾಡೋಣ.
೧. ಪುರಾಣದ ಕಥೆ: ಅಹಂಕಾರವನ್ನು ಕರಗಿಸಿದ ಗಂಗೆಯ ಅವತಾರ; ನದಿಗಳ ಶ್ರೇಷ್ಠತೆಯನ್ನು ತಿಳಿಯಲು ಗಂಗೆಯ ಅವತಾರಕ್ಕಿಂತ ದೊಡ್ಡ ಕಥೆಯಿಲ್ಲ. ಭಗೀರಥ ಮಹಾರಾಜ ತನ್ನ ಪಿತೃಗಳ ಉದ್ಧಾರಕ್ಕಾಗಿ ಸಾವಿರಾರು ವರ್ಷ ತಪಸ್ಸು ಮಾಡಿ ಸ್ವರ್ಗದಿಂದ ಗಂಗೆಯನ್ನು ಧರೆಗೆ ತಂದನು. ಆದರೆ, ಗಂಗೆ ಧರೆಗೆ ಇಳಿಯುವಾಗ ಅವಳಲ್ಲಿ ಒಂದು ಅಹಂಕಾರವಿತ್ತು"ನಾನು ಇಡೀ ಭೂಮಿಯನ್ನೇ ಕೊಚ್ಚಿಕೊಂಡು ಹೋಗಬಲ್ಲೆ" ಎಂದು. ಆಗ ಪರಶಿವನು ತನ್ನ ಜಟೆಯನ್ನು ಬಿಚ್ಚಿ ಅವಳ ಅಹಂಕಾರವನ್ನು ಬಂಧಿಸಿದನು. ಅಂತಿಮವಾಗಿ ಗಂಗೆ ಶಿವನ ಜಟೆಯಿಂದ ಶಾಂತವಾಗಿ ಹರಿದಾಗ ಮಾತ್ರ ಅವಳು *'ಪುಣ್ಯನದಿ'*ಯಾದಳು.
ಶ್ರೀ ಮನು ಸಿದ್ದಾರ್ಥ ಗುರೂಜಿ ಅವರ ವಿಚಾರ: "ಈ ಕಥೆಯ ಅಂತರಾರ್ಥವೇನೆAದರೆ, ಮನುಷ್ಯನ ಜ್ಞಾನವೂ ನದಿಯಂತೆ ಹರಿಯಬೇಕು. ಆದರೆ ಅದಕ್ಕೆ ಭಕ್ತಿಯೆಂಬ ಶಿವನ ಜಟೆಯ ಬಂಧನವಿರಬೇಕು. ಅಹಂಕಾರದಿAದ ಹರಿಯುವ ನದಿ (ಅಥವಾ ಜ್ಞಾನ) ವಿನಾಶಕ್ಕೆ ಕಾರಣವಾಗುತ್ತದೆ, ವಿನಯದಿಂದ ಹರಿಯುವ ನದಿ ಸಂಸ್ಕಾರವನ್ನು ನೀಡುತ್ತದೆ."
೨. ನದಿ ಎಂದರೆ 'ಮಾತೃತ್ವದ' ಸಂಕೇತ
ನಮ್ಮ ವೇದಗಳಲ್ಲಿ ನದಿಗಳನ್ನು 'ಅಂಬಿತಮೇ ನದೀತಮೇ ದೇವಿತಮೇ ಸರಸ್ವತಿ' ಎಂದು ವರ್ಣಿಸಲಾಗಿದೆ. ಅಂದರೆ, ಅತ್ಯಂತ ಶ್ರೇಷ್ಠ ತಾಯಿ, ಶ್ರೇಷ್ಠ ನದಿ ಮತ್ತು ಶ್ರೇಷ್ಠ ದೇವತೆ. ತಾಯಿ ಹೇಗೆ ಮಗುವಿನ ಕೊಳೆಯನ್ನು ತೊಳೆದು ಹಾಲೂಣಿಸುತ್ತಾಳೋ, ಹಾಗೆಯೇ ನದಿ ನಮ್ಮ ದೈಹಿಕ ಕೊಳೆಯನ್ನು ತೊಳೆದು, ಬೆಳೆಗಳನ್ನು ಬೆಳೆಸಿ ನಮಗೆ ಅನ್ನ ನೀಡುತ್ತಾಳೆ.
ಶ್ರೀ ಮಾತಂಗ ಸಂಸ್ಕಾರ ಗುರುಪೀಠದ ಸಂಕಲ್ಪ: ನದಿಗಳನ್ನು ಕೇವಲ 'ನೀರು' (ಖesouಡಿಛಿe) ಎಂದು ನೋಡಬಾರದು. ನೀರು ಎಂದರೆ ಅದು ಕೇವಲ ರಾಸಾಯನಿಕ ಸಂಯೋಜನೆಯಲ್ಲ (ಊ_೨ಔ). ಅದು ನಮ್ಮ ಅಸ್ತಿತ್ವದ ಮೂಲ. ನಾವು ನದಿಗೆ ಹೂವು ಅರ್ಪಿಸುವುದು ಕೇವಲ ಸಂಪ್ರದಾಯವಲ್ಲ, ಅದು ಪ್ರಕೃತಿಯ ಬಗ್ಗೆ ನಮಗಿರುವ ಕೃತಜ್ಞತಾ ಭಾವ.
೩. ನದಿಯ ರೂಪ ಮತ್ತು ಆಧ್ಯಾತ್ಮಿಕ ಅರ್ಥ;ನದಿ ಹುಟ್ಟುವುದು ಬೆಟ್ಟದ ತುದಿಯಲ್ಲಿ, ಸೇರುವುದು ವಿಶಾಲವಾದ ಸಮುದ್ರವನ್ನು. ಈ ಪ್ರಯಾಣವೇ ಒಂದು ದೊಡ್ಡ ಪಾಠ.
* ಅಡೆತಡೆಗಳನ್ನು ದಾಟುವುದು: ನದಿ ಹರಿಯುವ ಹಾದಿಯಲ್ಲಿ ಕಲ್ಲು-ಬಂಡೆಗಳು ಎದುರಾದಾಗ ಅವಳೂ ನಿಲ್ಲುವುದಿಲ್ಲ. ಹಾದಿ ಬದಲಿಸುತ್ತಾಳೆ ಅಥವಾ ಬಂಡೆಯನ್ನೇ ಸವೆಸುತ್ತಾಳೆ. ಮನುಷ್ಯನ ಜೀವನವೂ ಹೀಗೆಯೇ ಇರಬೇಕು.
* ಪಾರದರ್ಶಕತೆ: ಶುದ್ಧವಾದ ನದಿಯಲ್ಲಿ ತಳದ ಮರಳು ಕಾಣುವಂತೆ, ಸನಾತನ ಧರ್ಮವನ್ನು ಪಾಲಿಸುವವನ ಮನಸ್ಸು ನದಿಯಂತೆ ಪಾರದರ್ಶಕವಾಗಿರಬೇಕು.
೪. ಪ್ರಕೃತಿ ಜಾಗೃತಿ: ಮನುಷ್ಯನ ಕರ್ತವ್ಯ
ಇಂದು ನದಿಗಳು ಮಲಿನವಾಗುತ್ತಿವೆ. ಇದು ಕೇವಲ ಪರಿಸರದ ನಾಶವಲ್ಲ, ನಮ್ಮ ಸಂಸ್ಕಾರದ ಪತನ. ನಾವು ನದಿ ತೀರದಲ್ಲಿ ಕುಳಿತು ಜಪ-ತಪ ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದ ಕಾಲ ಹೋಗಿ, ಇಂದು ನದಿ ತೀರದಲ್ಲಿ ಪ್ಲಾಸ್ಟಿಕ್ ಸುರಿಯುತ್ತಿದ್ದೇವೆ.
ಗುರೂಜಿಯವರ ಎಚ್ಚರಿಕೆಯ ನುಡಿ:
"ನಾವು ನದಿಯನ್ನು ಪೂಜಿಸುವಾಗ ಕೊಡುವ ಹೂವು-ಹಣ್ಣುಗಳಿಗಿಂತ, ನದಿಗೆ ಕಸ ಹಾಕದ ಮನಸ್ಥಿತಿಯೇ ದೊಡ್ಡ ಪೂಜೆ. ನದಿ ಬತ್ತಿದರೆ ನಕ್ಷತ್ರಗಳು ಆಕಾಶದಲ್ಲಿದ್ದರೂ ಭೂಮಿ ಸ್ಮಶಾನವಾಗುತ್ತದೆ. ಪ್ರಕೃತಿಯೇ ಪರಮಾತ್ಮನ ರೂಪ."
೫. ನಿರ್ಣಯ: ನಮ್ಮ ಸಂಕಲ್ಪ ಏನಾಗಿರಲಿ? ಶ್ರೀ ಮಾತಂಗ ಸಂಸ್ಕಾರ ಗುರುಪೀಠವು ಈ ದಿನದಂದು ನಮಗೆ ಎರಡು ಮುಖ್ಯ ಸಂಕಲ್ಪಗಳನ್ನು ಬೋಧಿಸುತ್ತದೆ:
* ಜಲ ಸಂರಕ್ಷಣೆ: ಹನಿ ಹನಿ ನೀರನ್ನೂ ವ್ಯರ್ಥ ಮಾಡಬಾರದು.
* ನದಿ ತೀರದ ಪಾವಿತ್ರ÷್ಯ: ನದಿಗಳನ್ನು ತಾಯಿಯ ಮಡಿಲಂತೆ ಕಾಣಬೇಕು. ಅಲ್ಲಿ ಯಾವುದೇ ಅಶುದ್ಧ ವಸ್ತುಗಳನ್ನು ಸೇರಿಸಬಾರದು.
ಉಪಸಂಹಾರ:
ನದಿಗಳು ಹರಿಯುತ್ತಿದ್ದರೆ ಮಾತ್ರ ನಮ್ಮ ಸನಾತನ ಧರ್ಮದ ಋಷಿ ಸಂಸ್ಕೃತಿ ಜೀವಂತವಾಗಿರುತ್ತದೆ. ನಾವು ನದಿಗಳನ್ನು ಕಾಯೋಣ, ಆ ನದಿಗಳು ನಮ್ಮನ್ನು ಮತ್ತು ನಮ್ಮ ಮುಂದಿನ ಪೀಳಿಗೆಯನ್ನು ಕಾಯುತ್ತವೆ.
"ಗಂಗೇ ಚ ಯಮುನೇ ಚೈವ ಗೋದಾವರಿ ಸರಸ್ವತಿ |
ನರ್ಮದೇ ಸಿಂಧು ಕಾವೇರಿ ಜಲೇಸ್ಮಿನ್ ಸನ್ನಿಧಿಂ ಕುರು||"
**************************
ಲೇಖನ
ಶ್ರೀ ಶ್ರೀ ಮನು ಸಿದ್ದಾರ್ಥ ಗುರೂಜಿ
ಶ್ರೀ ಮಾತಂಗ ಸಂಸ್ಕಾರ ಗುರುಪೀಠ ದೇವನಹಳ್ಳಿ
